
Năm lần thí quân, Tốt xông vào cung: vì sao ván 1958 vẫn đáng học
Ván 2 trong tuyển tập 50 ván thắng nhanh kinh điển 50 năm Tân Trung Quốc là cuộc đối đầu giữa Vương Gia Nguyên (Thiên Tân, đi trước) và Vương Gia Lương (Hắc Long Giang), đấu ngày 5 tháng 11 năm 1958 tại Thiên Tân theo khai cuộc Tả trung pháo Xe qua hà đối Bình phong mã Mã phải tuần hà. Ván này được đấu tại giải giao hữu hữu nghị giữa các tỉnh thành năm 1958.
Điều khiến ván cờ này vẫn đáng xem với người chơi hôm nay là cách Đen biến một nước tránh đổi quân của Đỏ thành chuỗi công kích không dứt. Kết luận của sách: Đen nắm lấy thời cơ, dùng chiến thuật năm lần thí quân làm mở màn cho một chuỗi công kích liên tiếp, rốt cuộc xé toạc phòng tuyến của Đỏ và giành thắng lợi nhanh chóng.
Vương Gia Lương 'Hổ Đông Bắc' và Vương Gia Nguyên của cờ Thiên Tân
Giới thiệu kỳ thủ: Vương Gia Lương, Đặc cấp Đại sư cờ tướng Hắc Long Giang, một trong những nguyên lão của làng cờ nước ta.
Các năm 1956, 1957, 1959 ba lần đoạt á quân giải cờ tướng toàn quốc, chín lần lọt vào nhóm sáu người dẫn đầu, được mệnh danh là mãnh tướng số một Trung Quốc, có biệt danh Hổ Đông Bắc.
Phong cách cờ của Vương lão dũng mãnh, mạnh mẽ dứt khoát, sức công sát rất mạnh, đồng thời tinh thông khai cuộc, nhiều sáng tạo.
Năm 1979 ông sáng lập tạp chí Bắc Phương Kỳ Nghệ và giữ chức chủ biên cho đến nay, năm 1998 đổi tên thành Kỳ Nghệ, mấy chục năm qua trước tác khá phong phú, trong đó bộ Cờ Tướng Tiền Phong, Cờ Tướng Hậu Vệ, Cờ Tướng Trung Phong do ông hợp biên cùng Lý Đức Lâm, được độc giả trong và ngoài nước đánh giá cao.
Wikipedia tiếng Việt ghi nhận Vương Gia Lương (sinh tháng 9 năm 1932) là một đại kiện tướng cờ tướng Trung Quốc, và đây là dữ liệu nhân thân độc lập với lời bình của sách. Cũng theo nguồn này, sở trường của ông là chuyên sử dụng Trung Pháo Quá Hà Xe với thế công rất mãnh liệt — đúng hệ khai cuộc mà ván 2 khai triển.
Vương Gia Nguyên, danh thủ Thiên Tân, cùng Mã Khoan, Mã Quốc Lương ở Thiên Tân được gọi chung là Nhị Mã Nhất Vương.
Kỳ nghệ cao siêu, nghiên cứu có nền tảng, các năm 1957, 1958 đều từng tham dự giải phân khu, chỉ kém đúng một suất mà không đoạt được quyền vào vòng chung kết.
Khai cuộc Tả trung pháo Xe qua hà đối Bình phong mã Mã phải tuần hà
Nước 1: Pháo 8 bình 5, Mã 2 tiến 3.
Nước 2: Đỏ Mã 8 tiến 7, Đen Mã 8 tiến 7.
Nước 3: Đỏ Tốt 3 tiến 1, Đen Tốt 3 tiến 1.
Nước 4: Xe 9 bình 8, Xe 1 bình 2.
Nước 5: Mã 2 tiến 3, Tượng 7 tiến 5.
Cách ứng đáp phổ biến thời hiện đại là Pháo 8 tiến 4, Tốt 5 tiến 1, Pháo 2 tiến 4, bày thành thế trận Song pháo qua hà với Bình phong mã nổi tiếng.

Nước 6-8: Xe qua hà áp sát và đòn bắt Mã quen thuộc
Nước 6: Đỏ Xe 8 tiến 6; Đen Mã 3 tiến 4.
Trong thực chiến hiện đại, nước đi xuất hiện nhiều nhất là Pháo 2 tiến 2 Pháo tuần hà, Xe 9 bình 7.
Gần đây cách ứng đáp Tốt 7 tiến 1 cũng rất thường gặp, tiếp theo Tốt 3 tiến 1, Tượng 5 tiến 7, Pháo 2 bình 3, Tượng 7 thoái 5, Xe 1 bình 2, Xe 9 bình 8, hai bên lại có công thủ riêng.
Trở lại mạch chính của nhánh này.
Tiếp đó Xe 1 tiến 2, Pháo 8 thoái 1, Xe 8 tiến 6, Pháo 2 bình 1, Xe 8 bình 7, Xe 2 tiến 2, Mã 3 tiến 4, cục diện sẽ đi vào tranh phức tạp.
Nước 7: Tốt 5 tiến 1, Tốt 3 tiến 1.
Nước 8: Xe 8 bình 6, Tốt 3 tiến 1.
Bắt lại Mã Đỏ là một trong những chiến thuật thường dùng của Đen trong khai cuộc này.
Cũng có thể đi Mã 4 tiến 3, Tốt 5 tiến 1, Sĩ 6 tiến 5, Mã 7 tiến 5, Pháo 2 tiến 5, Đen cũng có thể chia rẻ chống đỡ.


Nước 9: Đỏ nhảy Mã tránh đổi quân, Đen thí Mã phá Tượng
Nước 9: Mã 7 tiến 5, Pháo 2 bình 3.
Như thế cờ trên bàn, thí Mã phá Tượng, thể hiện phong cách dũng mãnh của Hổ Đông Bắc!
Cũng có thể đi Mã 4 tiến 5, Mã 3 tiến 5, Pháo 2 bình 3, Tượng 7 tiến 9, Sĩ 6 tiến 5, Tốt 5 tiến 1, Tốt 5 tiến 1, Pháo 5 tiến 3, Xe 9 bình 6, Đen hài lòng.
Báo đặc biệt, kết luận: Ván này Đỏ ở nước thứ 9 nhảy Mã tránh đổi quân, làm suy yếu nghiêm trọng khả năng phòng thủ của trận hình, khiến đáy cánh trái trống rỗng.

Nước 10-20: hết thí Tốt đến xông Tốt vào cung
Nước 10: Mã 5 tiến 7, Mã 4 thoái 6.
Nước 11: Mã 3 tiến 5, Tốt 3 bình 4.
Đẩy Tốt đánh Tượng, lần thứ hai thí quân, nước cờ hay!
Nước 12: Mã 7 tiến 8, Tốt 4 bình 5.
Nước 13: Pháo 5 bình 8, Mã 6 tiến 5.
Nước 14: Xe 6 bình 7, Pháo 3 tiến 7.
Nước 15: Sĩ 6 tiến 5, Xe 2 tiến 3.
Nước 16: Xe 7 bình 8, Xe 9 tiến 1.
Nước 17: Xe 8 thoái 3, Xe 9 bình 3.
Lại thí Tốt, lần thứ tư thí quân!
Thế công gay gắt, không cho đối thủ cơ hội thở.
Nước 18: Pháo 8 thoái 2, Pháo 3 thoái 5.
Nước 19: Xe 8 thoái 1, Pháo 3 bình 5.
Nước 20: Pháo 2 tiến 2, Tiền Tốt 5 tiến 1.
Xông Tốt vào cung, lần thứ năm thí quân, hung hãn vô cùng!
Nước 21-24: chiếu rút ăn Xe, ván cờ khép lại
Nước 21: Tượng 3 tiến 5, Mã 5 tiến 6.
Nước 22: Tướng 5 bình 6, Xe 3 bình 4.
Nước 23: Xe 8 bình 6, Pháo 5 bình 4.
Nước 24: Xe 6 bình 8, Pháo 4 bình 9.
Đen chiếu rút ăn Xe thắng.
Đen nắm lấy thời cơ, dùng chiến thuật năm lần thí quân làm mở màn cho một chuỗi công kích liên tiếp, rốt cuộc xé toạc phòng tuyến của Đỏ, giành thắng lợi nhanh chóng.

Bài học cho người chơi: đừng né đổi quân khi đáy cánh còn trống
Điểm cần nhớ nhất của ván đấu nằm ở nước 9 của Đỏ: nhảy Mã để tránh đổi quân, và theo kết luận của sách, chính nước đó làm suy yếu nghiêm trọng khả năng phòng thủ của trận hình, khiến đáy cánh trái trống rỗng. Với người chơi phổ thông, đây là lời nhắc rất thực tế: một nước né đổi quân trông vô hại vẫn có thể bỏ trống cả một cánh.
Phần còn lại của ván là chuỗi năm lần thí quân mà lời bình nguồn gọi tên từng lần: thí Mã phá Tượng ở nước 9, đẩy Tốt đánh Tượng lần thứ hai, rồi xông Tốt vào cung ở nước 20 – lần thứ năm thí quân. Đúng kết luận của sách, Đen nắm lấy thời cơ, dùng chiến thuật năm lần thí quân làm mở màn cho một chuỗi công kích liên tiếp, rốt cuộc xé toạc phòng tuyến của Đỏ và giành thắng lợi nhanh chóng. Đọc ván mẫu theo đúng trình tự nước đi kèm lời bình nguyên văn ở các mục trên sẽ giúp người chơi nhận ra thời cơ thí quân mà sách đã chỉ ra.
Nếu muốn đi sâu hơn vào hệ thống đã khai mở ván này, hãy bắt đầu từ nhóm khai cuộc pháo đầu: Wikipedia tiếng Việt ghi nhận nước đi đầu tiên của cờ tướng có 23 nước biến và Trung pháo là nước biến được sử dụng nhiều nhất, còn ván 2 đi rất sâu vào nhánh Trung pháo qua hà xe đối Bình phong mã. Đừng chỉ đọc: hãy bày lại ván cờ trên bàn hoặc phần mềm, tạm dừng ở nước 9 và tự đoán nước đáp của Đen trước khi xem tiếp lời bình của sách.
Nguồn tham khảo
Đối chiếu thêm tại các nguồn được sử dụng trong bài.

